„Nie jesteśmy właścicielami wody, nikt nie posiada wody. A mimo to wykorzystujemy ją bez namysłu.”
(M. Lunde „Błękit”)

22 marca obchodzony jest Światowy Dzień Wody. Święto to zostało ustanowione przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 1992 roku, aby inspirować społeczności do działań na rzecz racjonalnego gospodarowania zasobami wodnymi oraz zrównoważonego rozwoju. Zapewnienie wszystkim ludziom dostępu do wody pitnej i urządzeń sanitarnych wciąż pozostaje jednym z najważniejszych wyzwań współczesnego świata. Woda dotyczy każdego z nas, dlatego odpowiedzialność za jej ochronę spoczywa na całym społeczeństwie.

Temat ten podejmuje także literatura piękna. W 2015 roku światowy rozgłos zdobyła norweska pisarka i scenarzystka Maja Lunde (ur. 1975), autorka powieści należących do nurtu cli-fi (climate fiction), czyli fikcji klimatycznej. Jej książka „Historia pszczół” szybko stała się bestsellerem, została przetłumaczona na ponad 30 języków i uhonorowana Nagrodą Księgarzy Norweskich. Powieść ta otwiera cykl klimatyczny zaplanowany na cztery części.

Następną w tej serii jest wydany w 2017 roku „Błękit” (polskie wydanie – 2018), którego głównym motywem jest woda. Wydarzenia przedstawione są w dwóch planach czasowych. W pierwszym poznajemy Signe – norweską aktywistkę ekologiczną, która u schyłku życia wyrusza w ostatnią podróż, by zaprotestować przeciw niszczeniu zasobów wodnych Norwegii. Retrospekcje przenoszą czytelnika do czasów jej młodości, kiedy walczyła o ochronę lokalnej przyrody. Jej działania zakończyły się porażką, jednak mimo rozczarowań Signe przez całe życie pozostała wierna swoim przekonaniom.

Drugi wątek ukazuje Europę około dwadzieścia lat później, spustoszoną przez wielką suszę. Ojciec i córka – David i Lou – wędrują przez zniszczony kontynent w poszukiwaniu bezpiecznego miejsca do życia. W obliczu katastrofy klimatycznej jedynym źródłem nadziei pozostają dla nich więzi rodzinne i wzajemna troska.

Tytułowy „Błękit” to jacht należący do Signe. Kobieta przemierza nim morza i rzeki, natomiast David i Lou odnajdują go wiele lat później, porzuconego w wyschniętym ogrodzie dawnej willi. Staje się on symbolem świata, który przeminął – czasu, gdy woda była dostępna, a przyroda nie była jeszcze tak zniszczona.

Cykl Mai Lunde porusza ważne problemy współczesności i skłania do refleksji nad naszym stosunkiem do natury. Autorka przypomina, że człowiek nie jest jej właścicielem, lecz częścią ekosystemu. Jeśli nie zaczniemy szanować środowiska naturalnego, konsekwencje naszych działań mogą okazać się nieodwracalne. Lunde podkreśla jednak, że ludzie dysponują potężnym narzędziem – wiedzą. To dzięki niej, a także dzięki empatii i odpowiedzialności, możemy jeszcze próbować naprawić błędy ludzkości.

Wszystkie książki serii są dostępne w naszym katalogu.

Na stronie internetowej www.kpcen.cen.info.pl, w zakładce Materiały edukacyjne, możecie również rozwiązać z uczniami quiz „Co ty wiesz o oszczędzaniu wody?”.

Autor: A. Puścińska

Czytanie książek o mózgu to trochę jak zaglądanie za kulisy własnego życia. Na co dzień korzystamy z umysłu bez zastanowienia, myślimy, zapamiętujemy, reagujemy emocjonalnie, ale rzadko zadajemy sobie pytanie, dlaczego robimy to właśnie w taki sposób.

Na zakończenie Światowego Tygodnia Mózgu mamy dla Was kilka propozycji książkowych, które pokazują, że za codziennymi odruchami kryje się niezwykle skomplikowany i fascynujący system.

 

Obejrzyjcie i posłuchajcie naszych rekomendacji.

Autor: Urszula Przystałowska

Film: Urszula Przystałowska w Canva.com

 

Czy Twój mózg też czasem potrzebuje kawy, zanim zacznie działać? Spokojnie – nie jesteś sam! W końcu to on odpowiada za wszystko: od przypomnienia sobie, gdzie zostawiłeś klucze, po wymyślanie wymówek, dlaczego jeszcze nie przeczytałeś tej książki z biblioteki.

Z okazji Światowego Tygodnia Mózgu zapraszam Cię na krótką podróż po zakamarkach tego niezwykłego narządu. Oto cztery ciekawostki, które sprawią, że spojrzysz na swój mózg z innej strony (i może lekkim przymrużeniem oka):

1.Mózg to prawdziwy pracoholik.

Nie ma urlopu, nie zna pojęcia „wolne”, a mimo to działa bez przerwy – nawet wtedy, gdy Ty śpisz. W nocy porządkuje wspomnienia, segreguje i odkłada emocje na odpowiednie półki, a wyrzuca to, co zbędne. Więc jeśli rano czujesz się „zresetowany”, to właśnie jego zasługa!

2. Mózg lubi ruch.

Nie tylko mięśnie potrzebują ćwiczeń – mózg też! Każdy spacer, taniec czy nawet energiczne machanie rękami przy ulubionej piosence pobudza krążenie i poprawia koncentrację. Można więc powiedzieć, że taniec to nie tylko radość dla duszy, ale i fitness dla neuronów. Więc jeśli ktoś zapyta, po co tańczysz w kuchni – odpowiedz, że to dla dobra nauki!

3. Mózg to mała elektrownia.

Wytwarza tyle impulsów elektrycznych, że mógłby zasilić żarówkę. Choć nie polecam próbować tego w domu – lepiej wykorzystać tę energię do czytania, nauki lub wymyślania genialnych pomysłów.

4. Mózg kocha książki.

Czytanie to dla niego prawdziwa uczta – aktywuje obszary odpowiedzialne za język, emocje, wyobraźnię i pamięć. Każda przeczytana strona to jak trening dla szarych komórek. Więc jeśli chcesz mieć mózg w świetnej formie – odwiedź bibliotekę!

Jak uczcić tydzień mózgu? Oto kilka moich porad:

• Odwiedź bibliotekę: Znajdź książki i zasoby na temat mózgu, psychologii, i rozwoju osobistego.
• Spróbuj nowych rzeczy: Naucz się nowego języka, graj na instrumencie, rysuj lub programuj.
• Zadbaj o sen: Postaraj się spać 7-8 godzin każdej nocy.
• Bądź aktywny: Ćwicz regularnie, medytuj lub po prostu spaceruj na świeżym powietrzu.
• Spędzaj czas z bliskimi: Interakcje społeczne stymulują mózg i poprawiają nastrój.

Niech Światowy Tydzień Mózgu będzie okazją, by dać swojemu umysłowi trochę uwagi, odpoczynku i… dobrej literatury. Bo jak mawiają – kto czyta, ten ćwiczy mózg, a kto ćwiczy mózg, ten ma zawsze coś ciekawego do powiedzenia! To taki superbohater, który nie nosi peleryny. Bez niego nie byłoby ani myśli, ani marzeń, ani… porannej kawy.

Opracowała: Alicja Przytomska-Pietrzak

Grafika: Alicja Przytomska-Pietrzak w Canva.com

 

 

Światowy Tydzień Mózgu odbywający się w dniach 9 – 15 marca 2026 r. to doskonały czas, aby przybliżyć fenomen ludzkiego umysłu. Nasz mózg nieustannie się zmienia. Dzieje się tak pod wpływem nowej wiedzy i doświadczeń.

Badania naukowe pokazują jednak, że nie jest to płynny proces, ale następuje etapami, których długości są różne. Mózg przechodzi przez kilka wyraźnych faz w ciągu życia człowieka. Istnieją jednak pewne kluczowe punkty zwrotne: w wieku 9, 32, 66 i 83 lat.

Naukowcy z brytyjskiego University of Cambridge przeprowadzili badania na ok. 4 tys. osób w różnym wieku do 90 lat. Wykonano skany ich mózgów, aby ujawnić powiązania między komórkami. Najciekawszym efektem tych badań było wykazanie, że mózg pozostaje w fazie dojrzewania do wczesnych lat trzydziestych rozpoczynając ją już w dziewiątym roku życia.

W okresie od 32 do 66 lat mózg wchodzi w stadium dorosłości. Zmiany w tym czasie są wolniejsze i obserwuje się proces stagnacji inteligencji i osobowości. Po 66 roku życia zaczyna się wczesne starzenie. To okres, kiedy pojawiają się zmiany we wzorcach połączeń w mózgu. Zamiast działać jako jeden spójny organ, mózg staje się coraz bardziej podzielony na regiony, które współpracują ze sobą w ściśle określonych grupach. Jest to również wiek, kiedy u niektórych osób zaczynają się pojawiać demencja i nadciśnienie, wpływające na pracę mózgu.

Późne starzenie się następuje po 83 roku życia. Zmiany w mózgu podobne są do wczesnego starzenia, ale są bardziej wyraźne.

O mózgu wiemy coraz więcej. Badania naukowe pomagają obserwować, jak mózg przeprogramowuje się w trakcie życia człowieka, kiedy osiąga szczyt swoich możliwości, a kiedy jego wydajność się zmniejsza.

Więcej informacji o wynikach badań znaleźć można pod adresem.

Oprac. Katarzyna Gradzik

Źródło fot.: https://www.termedia.pl/neurologia

W literackim kalendarzu data 3 marca 1984 roku to ważny dzień. Wtedy właśnie PEN CLUB – Międzynarodowe Stowarzyszenie Pisarzy – ustanowił święto, które na pierwszym miejscu stawia twórcę dzieła. Autorzy książek mają więc swój Międzynarodowy Dzień Pisarzy i Pisarek obchodzony właśnie 3 marca.

Celem tego święta jest promowanie literatury oraz obrona wolności słowa, a także rozwój społeczności pisarzy na całym świecie. Dla czytelników to okazja, by pomyśleć o pracy, jaką autorzy wkładają w tworzenie dzieła literackiego. Jest to dość samotniczy proces – wiele miesięcy spędzonych przy biurku, poprzedzonych żmudnym procesem zbierania materiałów.

Dzięki mediom społecznościowym, pisarze mogą podzielić się z odbiorcami swych książek szczegółami dotyczącymi własnej pracy. Ten kontakt jest bardzo cenny i buduje ścisły krąg miłośników literatury, a pisarzom dodaje wsparcia w chwilach zwątpienia i czasowej niemocy.

Warto też sięgnąć po biografie znanych i cenionych pisarzy, by bliżej poznać ich życiorysy i genezę powstawania utworów. W zbiorach naszej biblioteki znajduje się wiele takich książek. Poniżej kilka propozycji.

Autor: Katarzyna Gradzik

Grafika: K. Gradzik w Canva.com