Stanisław Lem to jeden z najwybitniejszych pisarzy XX wieku, którego twórczość wykracza daleko poza ramy klasycznej fantastyki naukowej. Jego książki to nie tylko opowieści o kosmosie i technologii, ale przede wszystkim głębokie refleksje nad naturą człowieka i przyszłością cywilizacji. Z wyjątkową intuicją przewidział rozwój sztucznej inteligencji, wirtualnej rzeczywistości czy biotechnologii – zjawisk, które na co dzień nam towarzyszą.

E-booki, tablety, smartfony, wyszukiwarki internetowe, a nawet koncepcja rzeczywistości podobnej do „Matrixa” – wszystko to pojawiło się w jego wizjach już w połowie XX wieku.

Dzieła Lema stały się także inspiracją dla licznych adaptacji filmowych. Jednak sam pisarz odnosił się do nich z dużą rezerwą i krytycyzmem. Wyjątkiem był Przekładaniec (z Bogumiłem Kobielą w roli głównej), do którego napisał scenariusz i z dużym zaangażowaniem śledził proces realizacji filmu. Nie był usatysfakcjonowany nawet najbardziej znanymi i wysoko ocenianymi adaptacjami „Solaris” w reżyserii Andrieja Tarkowskiego (1972) oraz wersją filmową Stevena Soderbergha (2002).

W 2026 roku przypada osiemdziesiąta rocznica publikacji w odcinkach pierwszej powieści autora, napisanej jeszcze w czasie okupacji.

Jak zauważa w swoim artykule Janusz R. Kowalczyk (1) :

Pierwsze literackie dzieło Stanisława Lema, „Człowiek z Marsa” ukazało się w czasopiśmie „Nowy Świat Przygód” w 1946 roku. Długo zapomniane, w wydaniu książkowym pojawiło się nakładem Niezależnej Oficyny Wydawniczej NOWA dopiero w 1994 roku; wcześniej było dostępne jedynie w nieoficjalnej, fanzinowej wersji. Jego książki pozostają aktualne, inspirujące i zmuszają do myślenia, dlatego warto po nie sięgnąć, by spojrzeć na świat z perspektywy prawdziwego wizjonera.

Dla fanów twórczości Stanisława Lema Biblioteka Narodowa, za zgodą syna pisarza, udostępniła osiem utworów w formie e-booków . Są to:

1. Terminus z Opowieści o pilocie Pirxie,
2. Nowa Kosmogonia,
3. Tragedia pralnicza,
4. Maszyna Trurla z Cyberiady,
5. Bajka o królu Murdasie,
6. fragment z wykładu „Golem XIV” O ewolucji,
7. zbiór esejów Dialogi,
8. esej Philip K. Dick, czyli fantomatyka mimo woli.

Miłośników tradycyjnej książki zapraszamy do odwiedzenia naszej  biblioteki i wypożyczenia takich dzieł jak: Bajki robotów, Cyberiada, Opowieści o pilocie Pirxie, czy Dzienniki gwiazdowe i wielu innych.

I pamiętaj… czytanie to Twoja przyszłość!

Opracowała: Alicja Przytomska-Pietrzak

1/Źródło: Janusz R. Kowalczyk, Stanisław Lem, Człowiek z Marsa, online: https://culture.pl/pl/dzielo/stanislaw-lem-czlowiek-z-marsa , dostęp: 25.03.2026.

Zdjęcie główne: Stanisław Lem w roku 1966, zdjęcie udostępnione przez Wojciecha Zemka, sekretarza autora. (https://commons.wikimedia.org)

Źródła okładek:https://publio.pl/opowiesci-o-pilocie-pirxie-stanislaw-lem,p61641.html
https://www.empik.com/co-to-sa-sepulki-wszystko-o-lemie-orlinski-wojciech,2665904,ksiazka-p

https://www.empik.com/rasa-drapiezcow-teksty-ostatnie-lem-stanislaw,2360982,ksiazka-p?offerId=169219034

Fantastyka to szeroki gatunek literacki, po który sięgają zarówno młodsi, jak i starsi czytelnicy. Wykreowane na kartach książek światy pozwalają przenieść się w czasie i przestrzeni, aby oderwać się od stresów dnia powszedniego.

Do klasyki fantasy należą książki J.R.R. Tolkiena, który zapełnił je hobbitami, elfami, smokami, krasnoludami i innymi fantastycznymi postaciami. Tolkien uważany jest powszechnie za ojca tego gatunku, a jego cykl powieściowy Władca Pierścieni otaczany niemal kultem.

25 marca miłośnicy Tolkiena mają okazję zjednoczyć się w czytaniu książek tego autora. Angielscy członkowie Towarzystwa Tolkienowskiego (The Tolkien Society) ustanowili bowiem ten dzień Światowym Dniem Czytania Tolkiena. Obchodzony jest on od 2003 roku.

Nasza biblioteka przyłącza się do tej akcji korzystając z serwisu książek elektronicznych Legimi.

Obejrzyjcie i posłuchajcie.

Autor: Katarzyna Gradzik

Film: Urszula Przystałowska w Canva.com

 

Czytamy Tolkiena

 

„Nie jesteśmy właścicielami wody, nikt nie posiada wody. A mimo to wykorzystujemy ją bez namysłu.”
(M. Lunde „Błękit”)

22 marca obchodzony jest Światowy Dzień Wody. Święto to zostało ustanowione przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 1992 roku, aby inspirować społeczności do działań na rzecz racjonalnego gospodarowania zasobami wodnymi oraz zrównoważonego rozwoju. Zapewnienie wszystkim ludziom dostępu do wody pitnej i urządzeń sanitarnych wciąż pozostaje jednym z najważniejszych wyzwań współczesnego świata. Woda dotyczy każdego z nas, dlatego odpowiedzialność za jej ochronę spoczywa na całym społeczeństwie.

Temat ten podejmuje także literatura piękna. W 2015 roku światowy rozgłos zdobyła norweska pisarka i scenarzystka Maja Lunde (ur. 1975), autorka powieści należących do nurtu cli-fi (climate fiction), czyli fikcji klimatycznej. Jej książka „Historia pszczół” szybko stała się bestsellerem, została przetłumaczona na ponad 30 języków i uhonorowana Nagrodą Księgarzy Norweskich. Powieść ta otwiera cykl klimatyczny zaplanowany na cztery części.

Następną w tej serii jest wydany w 2017 roku „Błękit” (polskie wydanie – 2018), którego głównym motywem jest woda. Wydarzenia przedstawione są w dwóch planach czasowych. W pierwszym poznajemy Signe – norweską aktywistkę ekologiczną, która u schyłku życia wyrusza w ostatnią podróż, by zaprotestować przeciw niszczeniu zasobów wodnych Norwegii. Retrospekcje przenoszą czytelnika do czasów jej młodości, kiedy walczyła o ochronę lokalnej przyrody. Jej działania zakończyły się porażką, jednak mimo rozczarowań Signe przez całe życie pozostała wierna swoim przekonaniom.

Drugi wątek ukazuje Europę około dwadzieścia lat później, spustoszoną przez wielką suszę. Ojciec i córka – David i Lou – wędrują przez zniszczony kontynent w poszukiwaniu bezpiecznego miejsca do życia. W obliczu katastrofy klimatycznej jedynym źródłem nadziei pozostają dla nich więzi rodzinne i wzajemna troska.

Tytułowy „Błękit” to jacht należący do Signe. Kobieta przemierza nim morza i rzeki, natomiast David i Lou odnajdują go wiele lat później, porzuconego w wyschniętym ogrodzie dawnej willi. Staje się on symbolem świata, który przeminął – czasu, gdy woda była dostępna, a przyroda nie była jeszcze tak zniszczona.

Cykl Mai Lunde porusza ważne problemy współczesności i skłania do refleksji nad naszym stosunkiem do natury. Autorka przypomina, że człowiek nie jest jej właścicielem, lecz częścią ekosystemu. Jeśli nie zaczniemy szanować środowiska naturalnego, konsekwencje naszych działań mogą okazać się nieodwracalne. Lunde podkreśla jednak, że ludzie dysponują potężnym narzędziem – wiedzą. To dzięki niej, a także dzięki empatii i odpowiedzialności, możemy jeszcze próbować naprawić błędy ludzkości.

Wszystkie książki serii są dostępne w naszym katalogu.

Na stronie internetowej www.kpcen.cen.info.pl, w zakładce Materiały edukacyjne, możecie również rozwiązać z uczniami quiz „Co ty wiesz o oszczędzaniu wody?”.

Autor: A. Puścińska

Czytanie książek o mózgu to trochę jak zaglądanie za kulisy własnego życia. Na co dzień korzystamy z umysłu bez zastanowienia, myślimy, zapamiętujemy, reagujemy emocjonalnie, ale rzadko zadajemy sobie pytanie, dlaczego robimy to właśnie w taki sposób.

Na zakończenie Światowego Tygodnia Mózgu mamy dla Was kilka propozycji książkowych, które pokazują, że za codziennymi odruchami kryje się niezwykle skomplikowany i fascynujący system.

 

Obejrzyjcie i posłuchajcie naszych rekomendacji.

Autor: Urszula Przystałowska

Film: Urszula Przystałowska w Canva.com

 

Czy Twój mózg też czasem potrzebuje kawy, zanim zacznie działać? Spokojnie – nie jesteś sam! W końcu to on odpowiada za wszystko: od przypomnienia sobie, gdzie zostawiłeś klucze, po wymyślanie wymówek, dlaczego jeszcze nie przeczytałeś tej książki z biblioteki.

Z okazji Światowego Tygodnia Mózgu zapraszam Cię na krótką podróż po zakamarkach tego niezwykłego narządu. Oto cztery ciekawostki, które sprawią, że spojrzysz na swój mózg z innej strony (i może lekkim przymrużeniem oka):

1.Mózg to prawdziwy pracoholik.

Nie ma urlopu, nie zna pojęcia „wolne”, a mimo to działa bez przerwy – nawet wtedy, gdy Ty śpisz. W nocy porządkuje wspomnienia, segreguje i odkłada emocje na odpowiednie półki, a wyrzuca to, co zbędne. Więc jeśli rano czujesz się „zresetowany”, to właśnie jego zasługa!

2. Mózg lubi ruch.

Nie tylko mięśnie potrzebują ćwiczeń – mózg też! Każdy spacer, taniec czy nawet energiczne machanie rękami przy ulubionej piosence pobudza krążenie i poprawia koncentrację. Można więc powiedzieć, że taniec to nie tylko radość dla duszy, ale i fitness dla neuronów. Więc jeśli ktoś zapyta, po co tańczysz w kuchni – odpowiedz, że to dla dobra nauki!

3. Mózg to mała elektrownia.

Wytwarza tyle impulsów elektrycznych, że mógłby zasilić żarówkę. Choć nie polecam próbować tego w domu – lepiej wykorzystać tę energię do czytania, nauki lub wymyślania genialnych pomysłów.

4. Mózg kocha książki.

Czytanie to dla niego prawdziwa uczta – aktywuje obszary odpowiedzialne za język, emocje, wyobraźnię i pamięć. Każda przeczytana strona to jak trening dla szarych komórek. Więc jeśli chcesz mieć mózg w świetnej formie – odwiedź bibliotekę!

Jak uczcić tydzień mózgu? Oto kilka moich porad:

• Odwiedź bibliotekę: Znajdź książki i zasoby na temat mózgu, psychologii, i rozwoju osobistego.
• Spróbuj nowych rzeczy: Naucz się nowego języka, graj na instrumencie, rysuj lub programuj.
• Zadbaj o sen: Postaraj się spać 7-8 godzin każdej nocy.
• Bądź aktywny: Ćwicz regularnie, medytuj lub po prostu spaceruj na świeżym powietrzu.
• Spędzaj czas z bliskimi: Interakcje społeczne stymulują mózg i poprawiają nastrój.

Niech Światowy Tydzień Mózgu będzie okazją, by dać swojemu umysłowi trochę uwagi, odpoczynku i… dobrej literatury. Bo jak mawiają – kto czyta, ten ćwiczy mózg, a kto ćwiczy mózg, ten ma zawsze coś ciekawego do powiedzenia! To taki superbohater, który nie nosi peleryny. Bez niego nie byłoby ani myśli, ani marzeń, ani… porannej kawy.

Opracowała: Alicja Przytomska-Pietrzak

Grafika: Alicja Przytomska-Pietrzak w Canva.com