Początek roku 2026 przynosi zmiany w ortografii języka polskiego. Temat ten obszernie został opisany w grudniowym numerze Biblioteki w szkole. Rada Języka Polskiego uchwaliła, że zmiany dotyczyć będą konwencjonalnych zasad pisowni, które mają przynieść korzyść dzięki uproszczeniu i ujednoliceniu w niektórych grupach wyrazów.

Co się zmienia? Generalnie można wskazać na pisownię wielką i małą literą oraz pisowni nie– i  członów:  pół-, quasi-, niby– łącznie z różnymi typami wyrazów. To, co wydaje się rewolucyjne i zapewne dotknie nas wszystkich, to pisownia wielką literą nazw mieszkańców miast i ich dzielnic, osiedli i wsi. Zmienia się również pisownia znanych firm, marek i modeli wyrobów przemysłowych. Od teraz będziemy je pisać wielką literą np. Ford, Mercedes.

Trwają prace nad dużym słownikiem ortograficznym, który zostanie przygotowany w formie darmowej aplikacji. Tymczasem Rada Języka Polskiego udostępniła bezpłatnie Mały słownik ortograficzny. Nowe reguły pisowni 2026.  Osoby poszukujące odpowiedzi, jak poprawnie pisać, znajdą w nim nowe reguły wraz z przykładami.

Szczegóły zachodzących zmian w ortografii naszego języka znajdziecie we wspomnianym czasopiśmie dostępnym w naszej bibliotece.

Oprac.  K. Gradzik

Źródła grafiki: rcl.gov.pl, biblioteka.pl, publikacje.pan.pl

 

W świecie, w którym komunikacja opiera się głównie na obrazie, istnieje język, który pozwala „widzieć” palcami. Alfabet Braille’a – system pisma dla osób niewidomych i niedowidzących – to jedno z najważniejszych dokonań w ludzkiej pomysłowości i wrażliwości społecznej. 6 stycznia 2026 roku mija 174 lata od śmierci jego twórcy, Louisa Braille’a, a sam alfabet liczy już ponad dwa stulecia.

Mimo upływu czasu, jego znaczenie nie maleje – przeciwnie, wciąż inspiruje, uczy i otwiera świat na nowo. Światowy Dzień Braille’a ustanowiony został z inicjatywy ONZ i obchodzony jest w rocznicę urodzin twórcy tego pisma, czyli 4 stycznia. Louis Braille urodził się w 1809 roku we Francji. W wieku trzech lat stracił wzrok w wyniku nieszczęśliwego wypadku w warsztacie swojego ojca. Mimo to, jego determinacja i ciekawość świata nie zgasły. Jako nastolatek, ucząc się w paryskiej szkole dla niewidomych, zetknął się z systemem pisma wypukłego, który jednak był zbyt skomplikowany. Zainspirowany wojskowym kodem punktowym Charles’a Barbiera, Braille opracował własny, prostszy i bardziej uniwersalny system, który do dziś nosi jego imię.

System Braille’a opiera się na kombinacjach sześciu wypukłych punktów, które można odczytywać opuszkami palców. Każda kombinacja odpowiada literze, cyfrze lub znakowi interpunkcyjnemu. Dzięki temu osoby niewidome mogą czytać i pisać, rozwijać się intelektualnie, studiować, tworzyć literaturę i uczestniczyć w życiu społecznym na równi z osobami widzącymi. Współcześnie alfabet Braille’a jest używany na całym świecie – w ponad 130 językach. Znajduje się na opakowaniach leków, w windach, na tabliczkach informacyjnych, a także w książkach i czasopismach. W dobie technologii cyfrowych powstały również elektroniczne linijki brajlowskie, które umożliwiają czytanie tekstów z ekranów komputerów i smartfonów.

W Polsce Róża Maria Czacka, znana jako Matka Elżbieta Czacka, która sama była niewidoma, opracowała wersję alfabetu dostosowaną do polskiego systemu fonetycznego. Jej praca została w 1934 roku oficjalnie zatwierdzona przez ówczesne Ministerstwo Oświecenia Publicznego jako obowiązujący system nauczania w szkołach dla niewidomych w całym kraju.

Alfabet Braille’a to nie tylko system znaków – to symbol równości, niezależności i dostępu do wiedzy. Dzięki niemu miliony osób na całym świecie mogą doświadczać literatury, nauki i kultury w pełni. Choć od śmierci Louisa Braille’a minęło już 174 lata, jego wynalazek ułatwia życie tym, którzy widzą inaczej – palcami, sercem i wyobraźnią.

Wiele instytucji, dba o dostęp do literatury w tym formacie, umożliwiając osobom niewidomym kontakt z klasyką i współczesną literaturą. W naszym księgozbiorze znajdziecie również publikacje dostosowane do potrzeb czytelników niewidomych, a także książki, w których można przeczytać o historii alfabetu Braille’a, jego twórcy oraz o życiu i osiągnięciach osób niewidomych. Zbiory obejmują opracowania naukowe oraz materiały edukacyjne.

Oprac. Alicja Przytomska-Pietrzak

Źródła grafiki :pixabay.com, brajlpunkt.pl, swiatbrajla.org.pl

Polecamy:

 

 

Każdego roku 1 stycznia obchodzimy Dzień Domeny Publicznej. To dzień, w którym wygasają majątkowe prawa autorskie do twórczości kolejnych autorów, dzięki czemu ich dzieła można swobodnie wykorzystywać, publikować i adaptować. Zasada „życie + 70 lat”, obowiązująca m.in. w Polsce i całej Unii Europejskiej, sprawia, że w 2026 roku do domeny publicznej przejdą dzieła twórców, którzy zmarli w 1955 roku. Wśród nich znajdują się trzy wybitne osobowości świata literatury i sztuki.

 Tomasz Mann – jeden z najważniejszych pisarzy niemieckich XX wieku, mistrz powieści psychologicznej, moralnej i intelektualnej. Pozostawił po sobie dzieła, które do dziś wpływają na literaturę światową:

• „Buddenbrookowie” – powieść, która przyniosła mu Nagrodę Nobla,
• „Czarodziejska góra” – monumentalna powieść europejskiej duchowości,
• „Doktor Faustus” – mroczne studium artysty i epoki.

Wygaśnięcie majątkowych praw autorskich umożliwi wydawcom, tłumaczom i twórcom szerokie wykorzystanie jego dzieł.

Maurice Utrillo – francuski malarz i grafik, znany jest przede wszystkim z nastrojowych pejzaży miejskich, zwłaszcza paryskiego Montmartre’u.

Dzięki wejściu jego prac do domeny publicznej kolekcje muzealne, projekty edukacyjne i wydawnictwa będą mogły swobodnie korzystać z bogatego dorobku tego niepowtarzalnego artysty.

Jerzy Kossak – polski malarz, dziedzic wielkiej malarskiej tradycji, kontynuujący słynne rodzinne dziedzictwo artystyczne. Syn Wojciecha Kossaka, wnuk Juliusza Kossaka, a prywatnie brat znanej pisarki Magdaleny Samozwaniec oraz poetki Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej.

Od 2026 roku będzie można w pełni swobodnie publikować reprodukcje jego prac, wykorzystywać je w projektach edukacyjnych czy umieszczać w wydawnictwach.

O czym wciąż trzeba pamiętać?

Choć 1 stycznia 2026 roku wygasną majątkowe prawa autorskie do dzieł wymienionych twórców, to prawa osobiste autora trwają wiecznie. Oznacza to, że:

• należy zawsze podawać imię i nazwisko autora,
• nie wolno przypisywać autorstwa komuś innemu,
• warto zachować szacunek dla integralności dzieła.

Domena publiczna daje wolność, ale nie zwalnia z odpowiedzialności za właściwe oznaczanie twórców.

Oprac. Anna Puścińska

Obraz: Maurice Utrillo «La Mairie au dra peau», 1924, źródło: Wikimedia Commons, Domena Publiczna

Źródło grafiki: pixabay.com

Sejm wybrał patronów na kolejny rok. Będą to zarówno wybitne postacie polskiej historii, kultury i  sztuki, jak i ważne instytucje oraz wartości społeczne.

W roku 2026 patronować nam będą: Ignacy Daszyński, Stanisław Staszic, Józef Czapski, Sergiusz Piasecki, Mieczysław Fogg oraz Józef Maksymilian Ossoliński. Ponadto przyszły rok będzie rokiem Polskiego Radia, Polskiej Kolei i Profilaktyki Zdrowotnej.

Swoich patronów wskazał też Senat. Zostali nimi: Andrzej Wajda, Jerzy Giedroyć, Błogosławiona Matka Elżbieta Róża Czacka, Miasto Gdynia i Robotnicze Protesty Czerwca 1976.

Patronaty to doskonała okazja do przypomnienia znamienitych postaci, ich dokonań i wpływu na polską historię i kulturę. Na docenienie zasługują również instytucje, które przez lata kształtowały rzeczywistość oraz wydarzenia zmieniające losy narodu.

Oprac.  K. Gradzik

Źródło grafiki: glosznadniemna.pl

Mikołaj przynosi rozmaite upominki, jednak książki były i są głęboko zakorzenione w tradycji obdarowywania. Nie trzeba ich czytać natychmiast, jednak będą pod ręką, kiedy przyjdzie na to ochota. Tworzenie domowej biblioteczki to dobry zwyczaj i warto zarazić nim najmłodszych.

Dla każdego coś innego. Wybierając książkę trzeba się zastanowić, jaka tematyka zainteresowałaby obdarowywanego. Wymaga to chwili zatrzymania i pomyślenia o danej osobie. Warto zadać sobie trud albo przyjemność, wertowania półek w księgarni. Szczególnie ma to znaczenie w przypadku książek dla dzieci. Dobrze jest sprawdzić, jakim językiem napisana jest książka, czy ilość tekstu dostosowana jest do wieku dziecka i czy ilustracje są na odpowiednim poziomie. Kupowanie przez Internet nie zawsze daje nam taką możliwość.

Poniżej propozycje tytułów z naszej biblioteki, które mogą posłużyć za inspirację.

Autor: K. Gradzik

Źródło fot.: lubimyczytac.pl